อานาปานสติ ในกรรมฐาน ๔๐ กอง (อานาปานสติ ฯ ตอนที่ ๒)
เมื่อข้าพเจ้าได้กล่าวถึง อานาปานสติ อันหมายถึง การกำหนดลมหายใจเข้าออก เพื่อตั้งสติ ก็จำเป็นต้องอธิบายเกี่ยวกับ "อนุสติ ๑๐ อย่าง" เพื่อให้เกิดความรู้ ความเข้าใจ เพื่อให้เกิด ความรู้จักเหตุ รู้จักผล ฯลฯ เนื่องด้วย มีบุคคลที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนา มีความคิด มีความเข้าใจว่า อนุสติ เป็นการปฏิบัติสมาธิ แต่ในทางที่เป็นจริงแล้ว อนุสติ เป็นเพียงเครื่องมือในอันที่จะทำให้ใจสงบได้ในสถานะการณ์ใดสถานะการณ์หนึ่ง มิใช่เป็นการฝึกปฏิบัติในรูปแบบของการนั่งสมาธิหรือปฏิบัติสมาธิ การคิดถึงหรือระลึกนึกถึงอยู่บ่อยๆหรือเนืองๆนั้น ก็เพื่อเป็นการใส่ข้อมูลเพื่อมิให้เกิดความคิดเศร้าหมองในตัวบุคคลนั้นๆ เป็นการระลึกนึกถึงเพื่อกระตุ้นให้เกิดกำลังใจ เกิดความหนักแน่น เกิดความเชื่อมั่นในตัวเอง กัมมัฏฐาน ในกอง "อนุสติ๑๐"นี้จึงเป็นกัมมัฏฐาน ที่สามารถใช้ในชีวิตประจำวัน สำหรับบุคคลทั่วไป สำหรับการได้ปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมต่างๆ เป็นการปฏิบัติกรรมฐาน ขณะปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม ซึ่งจะแตกต่างจาก การปฏิบัติสมาธิโดยใช้หลักกรรมฐานในกอง "กสิณ๑๐"
ท่านทั้งหลายที่เคยได้อ่านหรือศึกษาจากพระไตรปิฏก หรืออาจจะพบเห็นในตำรับตำราต่างๆที่มีการสอนเกี่ยวกับกรรมฐาน ๔๐ กอง จะเห็นว่า "กสิณ๑๐" จะเป็นกรรมฐาน กองแรกอยู่เสมอ ที่เป็นเช่นนั้นก็เพราะ การฝึกกสิณ ก็คือ การฝึกสมาธิที่ท่านทั้งหลายได้ปฏิบัติกันอยู่ จะด้วยความรู้เท่าไม่ถึงกาล หรือไม่รู้เลยว่า การปฏิบัติสมาธิแท้จริงแล้ว คือการฝึกกสิณ ถ้ากำหนดลมหายใจเข้าออก ก็จะเป็นกสิณลม หรือ วาโยกสิณ เป็นการเพ่งลมที่เข้าและออกจากร่างกาย ไม่ใช่การระลึกนึกถึงลมหายใจเข้าออก คนละอย่างกัน และ การปฏิบัติสมาธิโดยใช้กสิณลม นั้น ก็จะเกี่ยวข้องกับ ฌาน ๔ ซึ่ง เป็น รูปฌาน และเชื่อมสัมพันธ์กับ ๑.อุปจารสมาธิ สมาธิจวนเจียน หรือสมาธิเฉียด ๆ ๒.อัปปนาสมาธิ สมาธิแน่วแน่ ฯลฯ อย่างนี้เป็นต้น
ดังนั้น ไม่ว่าท่านทั้งหลายที่เกี่ยวข้องในทางพุทธศาสนา จะอยู่ในบทบาทหน้าที่ใดก็ตาม ควรได้ทำความเข้าใจ และควรได้ทำการอธิบายให้กับผู้ศรัทธาทั้งหลายได้เกิดความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้อง ตามหลักวิชชาการ
อนึ่ง "กสิณ๑๐" บางข้อ เป็นการฝึกปฏิบัติเพื่อให้เกิดความคิด เกิดอารมณ์ ความรู้สึกว่า เป็นของธรรมดา เพื่อใช้ในการดำรงชีวิตปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม และที่สำคัญยิ่ง "กสิณ" เป็นพื้นฐานของการปฏิบัติในกรรมฐาน กองอื่นๆอีกด้วย
จ่าสิบตรี เทวฤทธิ์ ทูลพันธ์
๙ พ.ค. ๒๕๕๕
ผู้สอน