ลักษณะพิเศษของวัดนี้น่าภูมิใจอีกประการหนึ่ง คือ เป็นวัดที่เป็นมหาสีมา คือมีสีมา ๒ ชั้น ได้แก่ มหาสีมา
อันเป็นสีมาใหญ่ที่สมมติเป็นสีมาครอบคลุมหมดทั้งวัดภายในเขตกำแพงวัด และ ขัณฑสีมา อันเป็นสีมาเล็ก
ที่สมมติให้เป็นสีมาเฉพาะพระอุโบสถ โดยมีสีมันตริกคั่นกลางระหว่างมหาสีมาและขัณฑสีมา เพื่อป้องกันสีมา
สังกระ (เกี่ยวพันกัน) ตามหลักพระวินัยเรื่องสีมานี้เป็นเรื่องที่เข้าใจกันในหมู่พระสงฆ์เป็นส่วนใหญ่
เพราะเกี่ยวกับสังฆกรรมของสงฆ์ เวลาผูกพัทธสีมา ต้องมีการสวดถอนสีมาก่อน แล้วจึงสวดผูกสีมา
และมีการสวดติจีวราวิปปลาส คือ ทำให้เป็นเขตที่พระสงฆ์จะอยู่ปราศจากไตรวีจรได้โดยไม่เป็นอาบัติ
ยิ่งการสวดสมมติเป็นมหาสีมาแล้วก็ยิ่งทำได้ยากเพิ่มขึ้น ฉะนั้น วัดทั่วไป เมื่อผูกพัทธสีมาฝังลูกนิมิต
จึงสมมติเป็นสีมาเฉพาะในเขตพระอุโบสถเท่านั้น เพื่อมุ่งใช้ในด้านสังฆกรรมเป็นสำคัญวัดที่สมมติเป็น
มหาสีมาจึงมีน้อยมาก เพราะต้องใช้เนื้อที่ทั่ววัดและทำกันเป็นการใหญ่
ฉะนั้น วัดที่เป็นมหาสีมา จึงเป็นพระอารามหลวงที่องค์พระมหากษัตริย์ทรงสร้างทั้งสิ้น และเท่าที่ทราบ
ดูเหมือนว่ามีอยู่ ๕ วัด เท่านั้นในประเทศไทยที่เป็นวัดมีมหาสีมาและเป็นวัดธรรมยุตทั้งสิ้น คือ
๑. วัดโสมนัสวิหาร ๒. วัดมกุฏกษัตริยาราม ๓. วัดราชประดิษฐ์สถิตมหาสีมาราม ๔. วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม
ทั้ง ๔ วัดนี้เป็นพระอารามหลวงที่อยู่ในกรุงเทพมหานครทั้งสิ้น และวัดนิเวศธรรมประวัติ อ. ปางปะอิน
จ. พระนครศรีอยุธยา และในจำนวนวัดที่เป็นมหาสีมาทั้ง ๕ วัดนี้ วัดโสมนัสวิหารเป็นวัดที่มีมหาสีมาใหญ่ที่สุด
ประโยชน์ของมหาสีมาก็เช่นเดียวกับพัทธสีมาทั่วไป คือใช้ประโยชน์ในการทำสังฆกรรมทุกชนิด เช่นทำอุโบสถ
กฐิน และอุปสมบท เป็นต้น แต่ในวัดโสมนัสวิหารนี้ ถ้าเป็นสังฆกรรมเกี่ยวกับกฐิน ก็ใช้พระวิหารอันอยู่เขต
มหาสีมา ส่วนสังฆกรรมนอกนั้นโดยทั่วไปแล้วใช้พระอุโบสถทั้งสิ้น แต่การรับกฐินในพระวิหารย่อมสะดวกกว่า
ในพระอุโบสถ เพราะพระวิหารกว้างขวางบรรจุคนได้มาก แต่ประโยชน์ของมหาสีมาที่เห็นได้ชัดมากที่สุดคือ
พระภิกษุสามารถอยู่ปราศจากไตรจีวรได้โดยไม่ต้องกังวลเรื่องจีวรจะเป็นนิสสัคคีย์ แม้ไตรจีวรจะไม่อยู่ใกล้ตัว
ในเวลาใกล้รุ่ง พระสงฆ์จะไปเข้าห้องน้ำ หรือจะไปทำกิจการอื่นใดอยู่ที่กุฏิอื่นโดยไม่มีไตรจีวรติดตัวไปด้วย
ในเวลาใกล้รุ่ง ก็จะไม่เป็นอาบัตินิสสัคคีย์ เพราะมหาสีมาคุ้มอาบัติไว้ เนื่องจากเป็นเขตอยู่ในมหาสีมา
เกี่ยวกับเรื่องความสะดวกสบายในเรื่องไตรจีวรนี้ พระภิกษุทุกรูปที่อยู่ในวัดที่เป็นมหาสีมาย่อมเห็นคุณค่า
ในเรื่องนี้ได้ชัดเจนทีเดียว เพราะสามารถอยู่ปราศจากไตรจีวรได้ทุกฤดูกาล ถ้าหากว่าไตรจีวรนั้นยังอยู่ใน
เขตมหาสีมา ซึ่งต่างกันมากกับการอยู่ในวัดที่ไม่เป็นมหาสีมา เพราะในวัดที่ไม่เป็นมหาสีมานั้น พระจะต้อง
พะวงรักษาไตรจีวรในเวลาใกล้รุ่งตามพระวินัยบัญญัติ เพราะไม่ได้อยู่เขตสีมา ถ้าไม่ระวังจะทำให้เป็นอาบัต
ินิสสัคคีย์ปาจิตตีย์ขาดไตรจีวรครองได้ง่าย พระที่เคยอยู่ในวัดที่เป็นมหาสีมา เมื่อเดินทางไปต่างถิ่นจะต้อง
ระวังมากในเรื่องไตรจีวร จะเข้าห้องน้ำหรือไปที่อื่นใดในเวลาใกล้รุ่ง ไตรจีวรจะอยู่ห่างตัวเกินกว่าที่พระวินัย
กำหนดไม่ได้ เว้นไว้แต่ได้รับอานิสงส์การจำพรรษาและอานิสงส์กฐิน จึงจะพอปราศจากไตรจีวรได้ภายใน
๔ เดือนที่พระวินัยกำหนดให้ แต่เมื่ออยู่ในวัดที่เป็นมหาสีมาไม่ต้องกังวลในเรื่องอาบัติข้นนี้ จึงทำให้เห็น
คุณค่าของมหาสีมาอย่างชัดที่สุด ข้อนี้นับว่าเป็นพระมหากรุณาธิคุณอันประเสริฐของพระบาทสมเด็จพระจอม
เกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ได้ทรงสร้างวัดนี้ให้เป็นมหาสีมาเอาไว้ เราภูมิใจในของดีนี้ วัดนี้มีสีมา ๒ ชั้น เป็นวัดที่เป็น
มหาสีมาตรงตามพุทธานุญาตทุกประการ
