พระเจดีย์วัดโสมนัสวิหารเป็นพระเจดีย์สีทอง สูงสง่าน่าชมมากแห่งหนึ่ง บางวัดมีพระเจดีย์ก็จริง แต่ก็สร้างปะปนกับสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ คือมีสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ บดบังอยู่ ทำให้ไม่สูงเด่นและไม่สง่า บรรดาพระเจดีย์ในกรุงเทพมหานคร เว้นพระเจดีย์ภูเขาทองวัดสระเกศแล้ว พระเจดีย์วัดโสมนัสวิหารใหญ่และสูงเด่นที่สุด คือสูง ๒๗ วา ๓ ศอก เท่ากับ ๕๕ เมตร ส่วนกว้างโดยรอบฐาน ๘๐ เมตร
เมื่อชาวต่างประเทศโดยเฉพาะนักท่องเที่ยว เดินผ่านมาเห็นยอดพระเจดีย์วัดโสมนัสวิหารแล้ว ก็อดไม่ได้ที่จะเดินแวะเข้ามาชม เราจะพบชาวต่างประเทศเดินทางเข้ามาชมวัดโสมนัสวิหารทุกวัน ทั้งนี้ก็เพราะว่าองค์พระเจดีย์นั้นสง่างาม ปิดด้วยกระเบื้องโมเสสสีทอง มองดูเหมือนสุวรรณเจดีย์ (เจดีย์ทอง) ทำให้เกิดศรัทธาปสาทะแก่ผู้พบเห็นโดยทั่วไป แม้แต่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่รัชกาลปัจจุบัน เมื่อพระองค์เสด็จไปต่างประเทศหรือเสด็จกลับจากต่างประเทศ พบเครื่องบินผ่านนครหลวง ทรงทอดพระเนตรเห็นพระเจดีย์ของวัดวาอารามต่าง ๆ พระอง๕ก็ทรงรู้สึกประทับพระราชหฤทัย ดังกระแสพระพระดำรัสที่ตรัสเมื่อพระองค์เสด็จมาพระราชทานผ้าพระกฐินที่วัดโสมนัสวิหาร เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๐๘ ตอนหนึ่งว่า เมื่อเดินทางเข้ามาในประเทศไทย เห็นยอดพระเจดีย์ทำให้รู้สึกชื่นใจ สบายใจ นี้คือลักษณะของชาวไทยทุกคนผู้เป็นผู้ยึดมั่นในพระพุทธศาสนา
พระเจดีย์วัดโสมนัสวิหารมีอยู่ ๒ องค์ คือ
๑. พระเจดีย์องค์ใหญ่ อันเป็นพระเจดีย์แบบลังกาวงศ์ ซึ่งมีพระบรมสารีริกธาตุบรรจุอยู่ภายใน
๒. พระเจดีย์องค์เล็ก ในเขตคณะ ๒ เป็นพระเจดีย์แบบขมฟาง มีลักษณะเช่นเดียวกับปรินิพพานสถูปในอินเดีย อันเป็นลักษณะของพระเจดีย์ยุคแรกในพระพุทธศาสนา แต่ทางวัดโสมนัสวิหารเรียกพระเจดีย์องค์นี้ว่า เจดีย์มอญ ที่เรียกเช่นนี้อาจจะเป็นได้ว่า เจดีย์ประเภทนี้สร้างกันโดยมากในประเทศมอญ กล่าวกันว่าพระเจดีย์ประเภทนี้มีอยู่ ๒ แห่ง เท่านั้นในประเทศไทย คือที่วัดโสมนัสวิหารนี้องค์หนึ่ง และที่วัดกันมาตุยาราม ในกรุงเทพฯ อีกองค์หนึ่ง ฉะนั้น พระเจดีย์ประเภทนี้จึงชื่อว่าเป็นพระเจดีย์ที่หาดูได้ยากในประเทศไทย เพราะมีอยู่ ๒ องค์เท่านั้น จึงควรรักษาไว้ให้คงอยู่ในสภาพเดิมต่อไป
อ่าน ประวัติการบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ 
- จากหนังสือของดีวัดโสมนัสวิหาร พระศรีสุทธิกวี (พิจิตร ฐิตวณฺโณ) |