 |
| |
 |
โคลงสุภาษิตคำพังเพย ประกอบด้วยโคลงสุภาษิต ๑๑๙ โคลง ซึ่งจารึกอยู่บนแผ่นศิลาที่กรอบประตูและหน้าต่างในพระวิหารวัดโสมนัสวิหาร. โคลงสุภาษิตเหล่านี้มีค่าสูงทางจิตรกรรม และศิลาจารึกเกี่ยวกับคำพังเพยของไทย ซึ่งจารึกไว้ตั้งแต่สร้างวัดนี้ เมื่อปี พ.ศ.๒๓๙๖-๒๓๙๙ คือเมื่อประมาณ ๑๕๐ ปีมาแล้ว. เท่าที่ทราบ โคลงสุภาษิตทั้งหมดนี้ ทางวัดโสมนัสวิหารได้คัดลอกออกมาจัดพิมพ์เผยแพร่ไปแล้ว ๓ ครั้ง คือเมื่อปี พ.ศ.๒๕๐๑, พ.ศ.๒๕๓๐ และในปี พ.ศ.๒๕๔๕. |
| โคลงสุภาษิตเหล่านี้มีแต่คำโคลงอยู่บนแผ่นศิลาจารึกพร้อมกับมีภาพจิตรกรรมอธิบายโคลงเหล่านี้ เป็นการอธิบายคำพังเพยของไทยโบราณ พร้อมด้วยมีภาพประกอบในรูปจิตรกรรมไทย แต่ไม่ได้จารึกชื่อคำพังเพยไว้ด้วย ทำให้ผู้อ่านส่วนใหญ่ไม่ทราบว่า โคลงสุภาษิตเหล่านี้ ขยายคำพังเพยอะไร. ฉะนั้น ในการจัดพิมพ์ครั้งที่ ๓ จึงได้ค้นหาคำพังเพยที่ตรงกับคำโคลงสุภาษิตมาใส่ไว้ โดยความช่วยเหลือของอาจารย์ภาษาไทยและความเข้าใจของข้าพเจ้า(พระสาสนโสภณ ฐิตวัณโณ) แต่ก็ไม่ถูกต้องทั้งหมด. หากท่านผู้รู้ทราบแล้วโปรดได้ช่วยแนะนำมาทางวัดด้วย จักขอบพระคุณเป็นอย่างยิ่ง. |
| |
| ๑. เรือล่มเมื่อจอดตาบอดเมื่อแก่ |
| เรือจอดถึงแล้วล่ม |
หลุดลอย ไปเฮย |
| เมื่อแก่ตาบอดพลอย |
เพิ่มเข้า |
| ลาภใดหมั่นแสวงคอย |
คิดเร่ง หาแฮ |
| การเริ่มกลับเสียเค้า |
เมื่อใกล้มือถึง ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๒. ปัดสวะให้พ้นตัว |
| หินหักขว้างทุ่มทิ้ง |
โคนโพธิ์ เสียเฮย |
| ผิดชั่วอ้างตนโต |
แต่ได้ |
| ยศใหญ่ท่านอิศโร |
รับชั่ว เถิดพ่อ |
| คิดเพื่อห่างตนไว้ |
ว่าให้พ้นตัว ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๓. ขนทรายเข้าวัด |
| ขนทรายคิดเพื่อเกื้อ |
การบุญ |
| เข้าใส่วัดมีคุณ |
ยิ่งล้น |
| ทำกิจมุ่งเกื้อหนุน |
แก่แผ่น ดินเฮย |
| มีแต่ชอบห่างพ้น |
ชั่วนั้นไป่มี ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๔. อยู่บ้านอย่าห่างไฟ |
| อยู่เหย้าจงอย่าเว้น |
ว่างไฟ |
| จุดก่อกองรวังไภย |
เหล่าร้าย |
| หากเกิดแต่ทิศใด |
ดูแน่ ถนัดแฮ |
| ไฟสว่างไม่คลับคล้าย |
เพื่อพ้นหมู่สัตรู ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๕. อย่าหลงสุข |
| เหล้นสนุกน์ราร่ำร้อง |
เริงนัก |
| ร่างไม่ทนแตกหัก |
ย่อยสิ้น |
| ควรคิดหย่อนผ่อนพัก |
ตามแต่ ควรเฮย |
| สุขดั่งเท่าปีกริ้น |
ย่อมน้อยอย่าหลง ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๖. สี่ตีนยังรู้พลาดนักปราชญ์ยังรู้พลั้ง |
| สัตว์มีทั้งสี่เท้า |
ขากราน |
| ยังเพลี่ยงพลาดเซซาน |
ห่อนยั้ง |
| นักปราชญ์เชี่ยวฉลาดชาญ |
รู้แม่น ยำเฮย |
| ถามไถ่บางคาบพลั้ง |
กล่าวเพี้ยนผิดธรรม ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๗. บัวไม่ช้ำน้ำไม่ขุ่น |
| นกมากหมู่ใหญ่น้อย |
กินปลา |
| หมดไม่เหลือปักษา |
เฉี่ยวคั้น |
| น้ำไม่ขุ่นปะทุมา |
ไป่ย่อย ช้ำเลย |
| ลาภสิ่งหาชอบนั้น |
ห่อนร้อนฝูงชน ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๘. ต้นร้ายปลายดี |
| ต้นคดกอบก่อสร้าง |
อกุศล มากนา |
| เผลอปล่อยตามใจตน |
ไป่รู้ |
| ภายหลังคอยผ่อนปรน |
เห็นชั่ว ดีเฮย |
| ทำแต่ชอบเพียรสู้ |
เหนี่ยวให้ปลายตรง ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๙. เรือล่มในหนอง |
| เรือมีทรัพย์ล่มน้ำ |
ในหนอง |
| คลำร่วมหาของ |
ย่อมได้ |
| ยืมกู้ซึ่งทรัพย์ปอง |
ผู้มั่น คงเอย |
| เปรียบดั่งใส่หนองไว้ |
ห่อนสิ้ขาดศูนย์ ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๐. เบาช้างถีบ |
| อย่าดูถูกว่าช้าง |
ถีบเบา |
| ถูกแต่น้อยลงเทา |
เท่าล้ม |
| ผู้เป็นใหญ่โกรธเรา |
โทษใส่ มากนอ |
| อย่าหมิ่นควรกรานก้ม |
กล่าวถ้อยคำหวาน ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๑. เสาศิลาสี่ศอก |
| เสาสิลาไม่สั้น |
สี่ศอก ยาวเฮย |
| ทำเช่นหลักปักตอก |
แน่นพื้น |
| คนโยกบ่อยๆกลอก |
กลับขะเยี่อน คลอนนา |
| ผู้มั่นศีลสัจจ์สะทื้น |
หวั่นถ้อยคนหลาย ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๒. ดับไฟแต่ต้นลม |
| ไฟไหม้ลมยิ่งกล้า |
กลับตลบ |
| จะเร่งดับให้สงบ |
อย่างอ้าง |
| ศึกแรกเริ่มเข้ารบ |
และพึ่ง โกรธแฮ |
| จะกล่าวให้ละร้าง |
อย่าห้ามห่อนหาย ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๓. กระเชอก้นรั่ว |
| กระเชอทลุรั่วก้น |
ป่วยการ |
| ของใส่ไม่อยู่นาน |
หล่นได้ |
| ภรรยาที่สาธาร |
ใจส่าย ออกเอย |
| ผัวหมั่นหาทรัพย์ให้ |
ไป่เกื้อปองผลาญ ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๔. กระต่ายตื่นตูม |
| ผลตาลหล่นสนั่นก้อง |
ตูมเสียง |
| กระต่ายตกใจเมียง |
ตื่นเต้น |
| คนขลาดหวั่นจิตต์เพียง |
พูดขู่ หลอกเฮย |
| วิ่งเที่ยวหลบซ่อนเร้น |
เร่งลี้หลีกไกล ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๕. บ้าหอบฟาง |
| คนบ้าเร่อร่าแท้ |
เที่ยวไป |
| สติพร่องหอบฟางไคล |
อย่างบ้า |
| คนโฉดเริ่มการใด |
ทำเปล่า ประโยชน์นา |
| กายเหนื่อยจนเมื่อยล้า |
ห่อนได้มีผล ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๖. ตรองก่อนพูด |
| ถักปลอกไว้เผื่อค้าน |
คงดี |
| หัวสิ่วรัดปลอกมี |
มั่นแท้ |
| กล่าวคำแบ่งวาที |
ทวนนิ่ง นึกเฮย |
| ตรึกก่อนผ่อนผันแก้ |
ไป่แพ้ผ่ายหลัง ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๗. อ้อยเข้าปากช้าง |
| อ้อยลำยาวยื่นให้ |
ช้างกิน แล้วนา |
| จะแย่งจากปากคชินทร์ |
ไป่ได้ |
| ลาภผู้ใหญ่ยศถวิล |
หวังแย่ง ท่านเฮย |
| คงไม่คืนมาให้ |
แน่แท้อย่าหมาย ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๘. ผีซ้ำด้ามพลอย |
| คนมีทุกข์ขุ่นข้อง |
ขัดสน |
| เสียย่อยยับทรัพย์จน |
เสื่อมม้วย |
| เพราะเขลาไม่รู้กล |
การล่อ ลวงนา |
| โขกที่หัวตัวด้วย |
คั่งแค้นตนเอง ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๑๙. กินข้าวต้มกระโจมกลาง |
| ข้าวต้มตักใหม่ร้อน |
ห่อนจาง |
| กินอย่ากระโจมกลาง |
ผ่าวลิ้น |
| ใจโลภยิ่งปล่อยวาง |
สติไป่ ตรึกเฮย |
| รีบเร่งด่วนจักสิ้น |
เสื่อมค้างความหมาย ฯ|ะ |
|
|
| |
| ๒๐. รีดเลือดปู |
| หาเลือดปูห่อนได้ |
ดังคิด |
| ปูไม่มีเลือดติด |
มุ่งค้น |
| คนจนททรัพย์สักหนิด |
หนึ่งไป่ มีนา |
| ขู่ข่มเร่งทรัพย์ได้ |
แค่นคั้นป่วยการ ฯ|ะ |
|
|
| |
|
| |
 |
| |
